درباره مولوی بسیار گفته‌اند و حکایات متعددی را به او منسوب کرده‌اند، اما آثاری نیز وجود دارد که تا حدودی زندگی و رویدادهای تعیین کننده سرنوشت عجیب او را مشخص می‌سازد. نام او محمد و لقبش در دوران حیات خود جلال الدین و گاهی(خداوندگار) و مولانا بوده است و لقب مولوی در قرن‌های بعد از(نهم) برای وی به کار رفته است و ادب نام‌های مولوی و مولانا و ملای روم و مولوی رومی و مولوی روم و مولانای روم و مولانای رومی و جلال‌الدین محمد رومی و مولانا جلال بن محمد و مولوی رومی و بلخی شهرت یافته است.

وی در سال ۶۰۴ هجری در بلخ ولادت یافت. (پدرش بهاء ولد (۶۴۸ ـ ۵۴۳) ملقب به سلطان العلماء هم از رؤسای شریعت بود و هم از رؤسای طریقت (۱). یکی از حوادث مهم زندگی وی، سفر مولوی و خانواده‌اش و مقیم شدن در قونیه بود. در سال ۶۱۷، سلطان العلماء به همراه خانواده‌اش از بلخ مهاجرت کردند. حکایت مشهوری که در طی این سفر روایت شده است این است که روزی عطار، مولوی را دید و درباره مولوی به پدرش گفت: (این فرزند را گرامی دار، زود باشد که از نفس گرم آتش در سوختگان عالم زند.) (۲) در طول این سفر آنها مدتی را در وخش و سمرقند گذرانیدند. سپس به حج رفتند و نیشابور را دیدند و به بغداد رسیدند. مدتی در حجاز ماندند و هنگام بازگشت از مکه چندی نیز در شام بودند.

چند سالی را نیز در لارنده به سر بردند که در همین شهر، جلال الدین، با گوهر خاتون، دختر شرف‌الدین لالا، ازدواج کرد. پس از آن بهاء ولد به قونیه رفت و در همان جا وفات یافت (۳). مولوی پس از فوت پدر، در سن ۲۴ سالگی به تدریس و وعظ پرداخت و سپس، سید برهان الدین محقق ترمذی که از شاگردان و مریدان سلطام العلماء بود به قونیه آمد. و مولوی شاگرد و مرید وی گشت و بر اثر این ارادت، با معارف و علوم عرفانی مأنوس شد و پس از آن نیز با سفر به حلب و دمشق مطالعات خود را گسترش داد. گفته شده است که برهان محقق، پس از آنکه به تربیت مولوی پرداخت و او را کامل و تمام عیار دید، دست از تدریس برداشت و گوشه‌گیری کرد. و سرانجام در سال ۶۳۸ درگذشت.

زندگی مولوی از همین جا رنگی دیگر به خود گرفت. استادی که مولوی از چشمه دانش او جرعه‌ها نوشید، وفات یافت و مولوی پس از جستجوها و کند و کاوها، سرانجام خود را در میان متشرعان و فقیهان و دانشمندانی که به اندک جاه و مقام دنیا دل خوش کرده‌اند، تنها دید. بیراه نیست اگر بگویم در وجود مولوی آتشی برای دیدن شخصی شعله گرفت تا درون چند توی او را به او بشناساند. و اگر بگویم او در انتظار عشقی به غایت بزرگ بود تا حقیقت بر او روشن شود، باز هم به خطا نرفته‌ام.

آثار مولانا

۱ـ مهمترین اثر منظوم مولوی مثنوی معنوی است. در شش دفتر به بحر رمل مسدس مقصور یا محذوف که در حدود ۲۶۰۰۰ بیت دارد.
۲ـ دومین اثر بزرگ مولوی(دیوان کبیر) مشهور به دیوان غزلیات شمس است. استاد همایی می‌گوید: (غزلیات دیوان شمس آثار سی سال نیمه‌آخر زندگانی مولوی است به این ترتیب که مجموع دیوان به سه بخش تقسیم می‌شود قسمت اکثرش مربوط به ده یازده سال ایام پیوستگی و جدایی مولاناست با شمس وقتی کمتر از آن متعلق است به ده سال ایام سردر گمی مولانا به صحبت شیخ صلاح الدین زرکوب و بخش سوم مربوط به ده سال آخر عمر مولوی است و عهد مصاحبت حسام‌الدین چلبی) (۱۲).
۳ـ رباعیات: مجموعه رباعیات مولوی که در بعضی نسخ شماره آن به ۱۶۵۹ می‌رسد و قسمتی از آن منسوب به اوست و در مجموعه‌ها به نام شاعران دیگر نیز آمده است و یا اینکه در دیوان دیگر به چشم می‌خورد.
۴ـ از مولوی آثاری به نثر مانده که دارای ارزش ادبی می‌باشند مجموعه مکاتیب و مجالس او و کتاب فیه ما فیه.

پایان زندگی

مولوی، پس از طی طریق و رسیدن به کمالات و ایستادن بر اوج قله فنا، در غروب آفتاب یکشنبه پنجم جمادی الاخر ۶۷۲ درگذشت. دلیل مرگ او بیماریی بود که طبیبان از معالجه او ناتوان شده بودند. در مراسم تشییع جنازه‌اش مرد و زن، کودک و بزرگ حاضر شدند و شیون و زاری کردند.

فرزندان مولانا

مولوی از همسر اول خود گوهر خاتون دختر خواجه شرف‌الدین لالای سمرقندی دو پسر داشت
۱ـ سلطان ولد.
۲ـ علاء‌الدین محمد.
همسر دوم مولانا که خاتون قونوی نام داشت. ۱۹ سال بعد از وفات مولانا زنده بود فرزندانی که از این زن داشت:
۱ـ مظفرالدین امیر عالم.
۲ـ ملک خاتون.

غزلیات شمس

غزلیات شمس که نام دیگرش، دیوان شمس و یا دیوان کبیر است، نمایانگر عشق و شور بی حد و حصر مولوی است. در بیشتر این غزلها، تخلص شاعر خاموش، خمش است و غالباً نام شمس تبریز و شمس الحق تبریزی و در بعضی هم نام صلاح‌الدین، در پایان این غزلها آمده است. بخش وسیعی از این دیوان شامل حالات عشق و سماع و رقص و پایکوبی و شادی است و یا درد و ناله‌ای جانگداز که بر اثر وصل و فراق یار حاصل گشته است و به دلیل جوشش احساسات و موسیقی بی‌نظیر کلام، معنا و ارتباط ابیات، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. اما باید دانست که مولوی مردی دانشمند و فقیه بود و با اصطلاحات و لغات عرفانی آشنایی کامل داشت. با نگاهی به مثنوی می‌توان به عمق شناخت و توجه او به علوم قرآنی و فلسفه پی برد و اثر این معلومات، در لایه‌های پنهانی غزلیات نیز دیده می‌شود. علی دشتی می‌گوید: (در غزلهای هیچ عاشق شوریده‌ای این شور، این امتزاج عشق و فلسفه، این بی‌اعتنایی بهر چه که عشق نیست دیده می‌شود و نه در دیوانهای غنایی هیچ صوفی مجذوبی (۱۳). از این رو، با وجود عاشقانه بودن اشعار، لغات قرآنی وعرفانی و فلسفی بسیاری موردنظر شاعر بوده است. اگرچه جوشش و شور و شعف عشق در نزد شاعر چنان بوده است که ما با خواندن غزلیات، به ضرباهنگ و ریزش کلمات توجه می‌کنیم و معنا در آن میان گم می‌شود. اما شعر که هذیان نیست! شعر محصول تفکرات و احساسات شاعری است که اندیشیده است، حس کرده است و در یک لحظه ناب آنها را بیان کرده است. در بسیاری موارد می‌توان این درهم آمیختگی تصاویر زیبا و معنا و مفهوم عمیق را مشاهده کرد.

جانیست چو شعله ولی دودش زنورش بیشتر
چون دود از حد بگذرد در خانه ننماید ضیا
گر دود را کمتر کنی از نور شعله برخوری
از نور تو روشن شود هم این سرا هم آن سرا
(کلیات شمس، ۱/۳۰۹ و ۳۰۸)
که ارزش روح و جان را به وجود و تعلقات مادی برتری شعله بر دود تشبیه کرده است و یا گفته است.
جانی چو سیلابی روان، تا ساحل دریای جان
از آشنایان منقطع، با بجر گشته آشنا
سیلی روان اندر وله سیلی دگر گم کرده ره
الحمد لله گوید آن، وین آه و لاحول و لا
(همان، ۱/۹۰ و ۸۹)
که حرکت به سوی معشوق و وصال جان‌ها را به اصل خود، به سیلاب‌هایی که به دریا می‌ریزند تشبیه کرده است. از این رو می‌توان گفت که اثر شگفت‌انگیز مولوی، چه از جهت خصوصیات صوری و چه از جهت عمق معنا و مفهوم در قله ادبیات ایران قرار دارد.

دانلود مستقیم دیوان شمس با ۹۳۲ صفحه کاری از گروه ای اف دانلود

حجم دانلود :۵/۵ مگا بایت
لینک دانلود فایل پی دی اف:  دیوان شمس
لینک دانلود فایل ورد:  دیوان شمس
پسورد : www.afp30.info

]]> http://www.afdownload.com/1170-molana-balkhi-masnav-manavi/feed 13